Magazyny energii coraz częściej pojawiają się w instalacjach przemysłowych, budynkach komercyjnych i przy systemach fotowoltaicznych. Wraz z ich popularyzacją rośnie jednak znaczenie bezpieczeństwa pożarowego. Baterie litowo-jonowe, które dominują w tego typu systemach, mogą w określonych warunkach doprowadzić do zjawiska tzw. runaway thermal, czyli gwałtownego wzrostu temperatury prowadzącego do pożaru. Z tego powodu urządzenia przeciwpożarowe oraz właściwe zabezpieczenia ppoż magazynów energii są jednym z najważniejszych elementów projektowania instalacji.
W praktyce inwestorzy często spotykają się z rozbieżnością między deklaracjami producentów baterii a wymaganiami, jakie stawia projektant, rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych lub Państwowa Straż Pożarna podczas odbioru instalacji. Warto więc uporządkować te kwestie i sprawdzić, jakie przepisy obowiązują w Polsce oraz jakie rozwiązania są stosowane w praktyce.
Wymagania ppoż dot. magazynów energii w polskim prawie
Podstawą oceny bezpieczeństwa pożarowego instalacji energetycznych są przepisy ogólne dotyczące ochrony przeciwpożarowej budynków i urządzeń technicznych. Choć w wielu aktach prawnych magazyny energii nie są jeszcze opisane bardzo szczegółowo, obowiązują je te same zasady bezpieczeństwa co inne instalacje elektryczne o dużej mocy. Najważniejsze regulacje prawne obejmują między innymi:
- Ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Prawo budowlane.
- Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Z punktu widzenia inwestora oznacza to, że projekt instalacji magazynu energii musi spełniać wymagania dotyczące:
- odporności ogniowej pomieszczeń technicznych,
- wentylacji i odprowadzania gazów powstających podczas awarii baterii,
- systemów sygnalizacji pożaru,
- możliwości prowadzenia działań gaśniczych przez PSP.
Dlatego już na etapie projektu analizuje się wymagania ppoż dla magazynu energii, które wynikają zarówno z przepisów, jak i z oceny ryzyka.
Producent baterii a wymagania ppoż – jakie deklaracje pojawiają się w dokumentacji?
Każdy producent systemów magazynowania energii przygotowuje dokumentację techniczną opisującą bezpieczeństwo urządzenia. Zawiera ona informacje o konstrukcji baterii, systemach monitorowania oraz wynikach testów. Najczęściej pojawiają się tam odniesienia do norm i badań takich jak:
- IEC 62619 – bezpieczeństwo baterii litowo-jonowych w zastosowaniach przemysłowych,
- UL 9540 i UL 9540A – testy bezpieczeństwa systemów magazynowania energii,
- UN 38.3 – transport baterii litowych,
- IEC 63056 – wymagania dla systemów magazynów energii.
Producenci wskazują zwykle, że system zawiera: układ zarządzania baterią BMS (Battery Management System), czujniki temperatury i napięcia, system odłączania zasilania w przypadku awarii oraz obudowę ograniczającą rozprzestrzenianie się ognia. Z punktu widzenia producenta spełnienie norm laboratoryjnych oznacza, że urządzenie jest bezpieczne w użytkowaniu. W praktyce jednak stanowisko producenta baterii a wymagania ppoż to dwie różne perspektywy. Normy techniczne potwierdzają odporność urządzenia, natomiast przepisy przeciwpożarowe odnoszą się do całego obiektu i sposobu jego użytkowania.
Wymagania PSP dot. magazynów energii podczas projektowania instalacji
W Polsce coraz częściej pojawiają się interpretacje przygotowywane przez Państwową Straż Pożarną oraz wytyczne opracowywane przy współpracy z instytucjami badawczymi. Jednym z ważnych ośrodków jest CNBOP-PIB, czyli Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej. Analizy tych instytucji wskazują kilka istotnych aspektów bezpieczeństwa:
- ograniczenie rozprzestrzeniania się pożaru między modułami baterii,
- zapewnienie wentylacji w pomieszczeniu magazynu energii,
- możliwość wykrycia gazów palnych powstających podczas awarii,
- dostęp dla służb ratowniczych.
Dlatego wymagania PSP często obejmują dodatkowe elementy instalacji, których nie ma w podstawowej konfiguracji dostarczonej przez producenta baterii.
Systemy gaśnicze dla magazynów energii – rozwiązania stosowane się w praktyce
W przypadku instalacji z bateriami litowo-jonowymi szczególne znaczenie ma szybkie wykrycie zagrożenia oraz ograniczenie rozwoju pożaru. Właśnie dlatego projektanci coraz częściej stosują specjalistyczne systemy gaśnicze dla magazynów energii. W zależności od wielkości instalacji mogą to być między innymi: instalacje gaszenia gazem obojętnym (np. argon, azot), systemy aerozolowe, instalacje mgły wodnej, systemy detekcji gazów palnych i dymu i instalacje sygnalizacji pożaru. Warto pamiętać, że pożar baterii litowo-jonowych ma specyficzny przebieg. W wielu przypadkach celem instalacji gaśniczej nie jest całkowite ugaszenie reakcji chemicznej, lecz ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i ochrona otoczenia. Dlatego projekt zabezpieczeń przeciwpożarowych musi uwzględniać zarówno właściwości baterii, jak i warunki w danym obiekcie.
Odbiór PSP magazyn energii – na co zwraca uwagę straż pożarna?
Moment uruchomienia instalacji jest jednym z najważniejszych etapów całej inwestycji. Właśnie wtedy następuje odbiór PSP, który potwierdza zgodność instalacji z projektem i przepisami. Straż pożarna analizuje w szczególności:
- dokumentację projektową uzgodnioną przez rzeczoznawcę ds. ppoż,
- opis zastosowanych zabezpieczeń przeciwpożarowych,
- działanie systemów detekcji i alarmowania,
- możliwość prowadzenia akcji ratowniczej.
W praktyce oznacza to, że instalacja magazynu energii musi być oceniana jako część całego systemu bezpieczeństwa budynku, a nie tylko jako pojedyncze urządzenie.
Lista kontrolna – dokumenty i rozwiązania potrzebne do odbioru PSP
Przygotowanie instalacji do odbioru warto rozpocząć od uporządkowania dokumentacji i sprawdzenia wszystkich elementów systemu przeciwpożarowego. Najczęściej wymagane są między innymi:
- projekt instalacji uzgodniony z rzeczoznawcą ds. ppoż,
- dokumentacja techniczna baterii,
- certyfikaty i deklaracje zgodności urządzeń,
- instrukcja bezpieczeństwa pożarowego,
- protokoły z prób i testów instalacji.
Rozwiązania techniczne
- system sygnalizacji pożaru,
- instalacja gaśnicza lub inne zabezpieczenia ograniczające rozwój pożaru,
- oznakowanie i dostęp do pomieszczeń technicznych,
- system odłączania zasilania w sytuacji awaryjnej,
- odpowiednia wentylacja pomieszczenia magazynu energii.
Taka lista pozwala uniknąć najczęstszych problemów pojawiających się podczas odbiorów instalacji energetycznych.
Urządzenia przeciwpożarowe magazyn energii – jak pogodzić wymagania producenta i przepisy?
Projektowanie magazynu energii jest procesem, w którym spotykają się trzy różne obszary: technologia baterii, prawo budowlane oraz praktyka ochrony przeciwpożarowej. Dokumentacja producenta stanowi ważne źródło informacji o bezpieczeństwie systemu, jednak sama w sobie nie wystarcza do spełnienia wszystkich wymagań formalnych. Dlatego przy planowaniu instalacji warto od początku uwzględnić analizę ryzyka pożarowego, konsultacje z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, dobór odpowiednich systemów detekcji i gaszenia oraz przygotowanie dokumentacji niezbędnej do odbioru PSP.
Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której magazyn energii jest gotowy technicznie, ale nie może zostać uruchomiony z powodu braków w zabezpieczeniach przeciwpożarowych. W praktyce właśnie właściwie zaprojektowane zabezpieczenia ppoż magazynów energii decydują o tym, czy instalacja przejdzie procedurę odbiorową i będzie mogła pracować bezpiecznie przez wiele lat.
